معرفی شیمیایی و خواص عمومی
فنول که از نظر شیمیایی از اتصال گروه OH به حلقه بنزنی تشکیل شده است در دمای محیط، به صورت جامد کریستالی بی رنگ تا صورتی کم رنگ ظاهر میشود و معمولا برای خروج آن از بشکه، ابتدا بشکه گرم میشود. این ماده قابل حل در آب و قابل اختلاط در حلالهای آلی مانند اتانول، اتر و کلروفرم میباشد. وجود گروه هیدروکسیل در ساختار فنول، سبب شده که این ماده در واکنشهای مختلفی از جمله جایگزینی الکتروفیل، استریفیکاسیون و پلیمریزاسیون شرکت کند. با توجه به نقطه جوش بالای آن (182 درجه سانتیگراد) فراریت قابل توجهی ندارد و در شرایط بی اثر پایدار است، اما در هوا اکسید میشود. بنابراین نیاز است در ظروف دربسته و مقاوم در برابر نور نگهداری شود .
روش تولید
بیش از 90 درصد از تولید جهانی فنول، از ماده حدواسط cumene hydroperoxide تولید میشود. این ماده از اکسیداسیون بنزن و پروپیلن بهدست میآید سپس از تجزیه کیومن هیدروپراکساید در دمای 90 تا 120 درجه سانتیگراد، فنول و استون تولید میشود. سپس محصول جانبی استون، برای تولید حلال یا متیل متاکریلات جداسازی میشود. علت استفاده گسترده از این روش تولید، توانایی تولید مشترک استون بهعنوان یک محصول جانبی ارزشمند است .
ویژگیهای فنی
بهدلیل پایداری حرارتی فنول، برای انجام فرآیند در دمای بالا گزینه مناسبی است. پس از حلالیت فنول در آب، به عنوان یک اسید ضعیف عمل میکند و بهمنظور تنظیم و کنترل pH واکنش ها در در سنتز مواد دارویی، مورد استفاده قرار می گیرد . درصورت قرار گرفتن در معرض هوا یا اشعه ماوراء بنفش، اکسیداسیون فنول تسریع شده و کینونها و دایمرها را تشکیل میدهد. به همین خاطر، اغلب از تثبیت کننده هایی مانند BHT به فنل تجاری اضافه میشوند تا از تخریب آن در مدت زمان ذخیره سازی، جلوگیری کنند .
حوزههای کاربرد
خواص فنول، باعث کاربرد آن در چسبها، لوازم آرایشی و دارویی و ضد عفونی کنندههای پزشکی شده که در ادامه به آنها پرداخته میشود.
رزینهای فنولیک
بیشترین حجم مصرف جهانی فنول، در تولید رزینهای فنولیک ( رزول و نوالاک) است. از واکنش فنل و فرمالدهید در راکتور و تحت شرایط قلیایی، فنولیک رزول و تحت شرایط اسیدی، فنولیک نوالاک سنتز میشود. از آنجایی که این رزینها دارای پایداری حرارتی و استحکام مکانیکی بالا و مقاومت دربرابر مواد اسیدی و قلیایی هستند، بهطور گسترده در تولید چسبهای ریخته گری، چسب لنتهای ترمز خودرو و کامپوزیت های مصرف میشوند.
داروسازی
از فنول به عنوان پیش ساز آسپرین (اسید استیل سالیسیلیک) و ضد عفونی کننده هایی مانند کلراسپتیک استفاده میشود. همچنین، مشتقات آن مانند اسید سالیسیلیک، در درمان آکنه کاربرد دارد. جهت جلوگیری از ناخالصی های موجود در داروها لازم است از فنول بادرصد خلوص بیش از 99.9 درصد استفاده شود.
لوازم آرایشی
به دلیل خواص ضد میکروبی فنول، از آن در لایه بردارهای شیمیایی و مواد نگهدارنده استفاده میشود. با این حال در پیشرفتهای اخیر، مشتقات فنول مانند فنوکسی اتانول را در محصولات زیبایی ترجیح میدهند که جایگزین های ایمن تری برای parabens هستند.
الکترونیک
از فنول در تولید رزین های نوولاک اپوکسی استفاده میشود که بهدلیل پایداری دی الکتریک و مقاومت در برابر شعله این رزینها، در ساخت بردهای الکترونیکی کاربرد دارد.