DOP
دیاکتیل فتالات (DOP) که در صنعت با نام روغن DOP شناخته میشود، از مهمترین نرم کنندههایی است که در صنعت پلاستیک و گرانول سازی به کار میرود. از مهمترین کاربردهای دی اکتیل فتالات می توان به تولید چرم مصنوعی، کفش، ساخت رنگ، تولید شلنگ و کابل های برق اشاره کرد.
قیمت موجود نیست
-
دی اکتیل فتالات (Dioctyl phthalate) که به اختصار DOP یا DEHP نامیده میشود، یک دیاستر فتالاتی با فرمول شیمیایی C24H38O4 و جرم مولکولی 390.56 گرم بر مول است . این نرمکننده فتالاتی از یک هسته آروماتیک فتالاتی و دو زنجیره بلند شاخهدار ۲-اتیل هگزانول تشکیل شده است. وجود گروههای استری باعث سازگاری این ماده با پلیمرهای قطبی مانند PVC میشود، در حالیکه زنجیرههای بلند آلی آن با افزایش فاصله و حرکتپذیری بین زنجیرههای پلیمری، انعطافپذیری، نرمی و فرآیند پذیری محصول نهایی را بهبود میدهند .
DOP بهصورت مایعی روغنی و شفاف است که نقطه جوش بسیار بالای آن (تقریبا ۳۸۵ درجه سانتیگراد) موجب کاهش فراریت و پایداری مناسب در حین فرآیندهای حرارتی میشود. DOP در آب نامحلول است اما با اکثر حلالهای آلی، روغنهای معدنی و الکلها امتزاجپذیری کامل دارد. این ماده سازگاری فوقالعادهای با پلیوینیل کلراید (PVC) و سایر رزینها داشته و در محدودههای دمایی مختلف، پایداری شیمیایی و فیزیکی خود را حفظ میکند. DOP مادهای نسبتاً پایدار است، اما مانند بسیاری از استرها، در شرایط بسیار اسیدی یا بسیار بازی و در دماهای بالا میتواند بهصورت تدریجی، تخریب یا هیدرولیز شود .

روش صنعتی رایج تولید DOP بر پایه استریفیکاسیون فتالیک انیدرید با 2-اتیلهگزانول است. در این فرآیند، فتالیک انیدرید با الکل واکنش میدهد و محصول نهایی یعنی دیاستر فتالاتی تشکیل میشود. این واکنش معمولاً در حضور کاتالیزورهای اسیدی مانند اسید سولفوریک یا پارا-تولوئنسولفونیک اسید انجام میشود. با پیشرفت استریفیکاسیون، آب تولید شده، از محیط خارج میشود. پس از پایان واکنش، مراحل خنثیسازی، شستوشو، خشککردن، و تقطیر یا پالایش نهایی انجام میشود تا محصول به خلوص موردنظر برسد .
کنترل دما، حذف آب، زمان ماند، و نسبت مولی الکل به انیدرید اهمیت زیادی دارد. بهطوری که هرچقدر نسبت الکل بالا باشد، واکنش بهتر پیش میرود. ولی نسبت الکل زیاد، علاوه بر افزایش هزینه تولید، در صورتی که بهخوبی از محصول نهایی جدا نشود، منجر به زردشدن رنگ محصول میشود.
در بعضی فرآیندهای تولید، الکل مازاد از محصول نهایی استخراج شده و مجددا در فرآیندهای بعدی تولید استفاده میشود. همین امر موجب زردشدگی DOP میشود که در برخی موارد به اسم محصول با کیفیت به بازار عضه میشود. اما این محصول برای کاربردهایی که کیفیت رنگ مهم نیست و یا برای کاربردهای لاستیکی توصیه میشود.
دیاکتیل فتالات، یک نرمکننده عمومی و پرکاربرد برای PVC است. به دلیل سازگاری مناسب DOP با این پلیمر، قدرت نرمکنندگی بالا، فراریت کم، فرآیندپذیری مطلوب و قیمت مناسب، این نرمکننده در فرآیند ذوب به PVC اضافه میشود. این ماده با قرار گرفتن بین زنجیرههای پلیمری، فاصله و حرکتپذیری زنجیرهها را افزایش داده و در نتیجه باعث کاهش سختی، افزایش انعطافپذیری، بهبود شکلپذیری و کاهش شکنندگی محصول نهایی میشود.
دیاکتیل فتالات، دارای دانسیته تقریبی 0.985 g/mL و ویسکوزیتهای در حدود 77-82 cP (در دمای ۲۰ درجه) است. یکی از شاخصهای مهم عملکردی این ماده، حفظ انعطافپذیری پلیمر در دماهای پایین و جلوگیری از ترد شدن (Embrittlement) آن است .
از نظر خواص شیمیایی، وجود گروههای استری به DOP اجازه میدهد تا به عنوان یک روانکننده داخلی در صنعت پلاستیک عمل کرده و انرژی مورد نیاز برای فرآیندهای اکستروژن و قالبگیری را کاهش دهد. پارامترهای فرآیندی نشان میدهند که DOP با طیف وسیعی از رزینهای وینیل، بعضی الاستومرها، پرکنندهها، پایدارکنندهها و رنگدانهها قابل استفاده است و یکی از دلایل ماندگاری آن در بازار همین سازگاری خوب در فرمولاسیون است .
از نظر شرایط انبارداری، توصیه میشود که DOP در ظروف تمیز، دربسته، دور از رطوبت و گرمای زیاد نگهداری شود.
دربرخی از موارد از نرمکنندههای مشابهی مانند Dioctyl Adipate (DOA) و یا Bis(2-ethylhexyl) terephthalate (DOTP) استفاده میشود که به طور مختصر به تفاوتهای آنها پرداخته میشود:
از نظر کاربردی، DOP یک نرمکننده عمومی با قدرت نرمکنندگی مناسب و قیمت اقتصادی است. درحالی که DOTP پایداری حرارتی، مقاومت در برابر مهاجرت، دوام و ماندگاری بیشتری در ترکیبات پلیمری دارد و در بسیاری از فرمولاسیونها بهعنوان جایگزین DOP استفاده میشود. بهخصص در سالهای اخیر که بهعلت سرطانزا بودن DOP، مصرف آن در برخی از کشورها ممنوع شده است. در مقابل، DOA یک نرمکننده آدیپاتی است که مهمترین مزیت آن حفظ انعطافپذیری پلیمر در دماهای پایین است. اما باتوجه به ساختار آلیفاتیکی آن، در مقایسه با DOP و DOTP فرّاریت و قابلیت مهاجرت بیشتری دارد و در نتیجه مقاومت حرارتی متوسط دارد.
بهطور کلی، برای کاربردهای عمومی و اقتصادی معمولاً از DOP، برای دستیابی به پایداری بیشتر و مهاجرت کمتر از DOTP و برای محصولاتی که نیازمند انعطافپذیری بالا در شرایط سرد است، از DOA استفاده میشود.
از مزایای دی اکتیل فتالات در صنعت گرانول را می توان به موارد زیر اشاره کرد:
روغن DOP در صنایع مختلفی کاربرد دارد که در ادامه به آنها اشاره میشود. این ماده بهطور عمده در محصولات پی وی سی نرم با گریدهایی مانند 6834، 7244، 7544 و حتی S65 فرمولاسیون میشود.
یکی از کاربرد های روغن DOP در تولید دمپایی، صندل، کفیها و بخشهای نرم کفش است که باید از نرمی و انعطافپذیری بالایی برخوردار باشند. استفاده از DOP باعث افزایش انعطافپذیری، راحتی، مقاومت در برابر خمش و بهبود فرآیند قالبگیری تزریقی میشود. همچنین کیفیت سطح، براقیت و ظاهر محصول را بهبود میدهد. معمولا در فرمولاسیون معمول زیره کفش، 45-70 phr نرم کننده DOP استفاده میشود.
صنعت سیم و کابل بزرگترین مصرفکننده DOP در بسیاری از کشورها است. در این صنعت، DOP در تولید عایق و روکش کابلهای PVC به کار میرود. گرانول حاوی دی اکتیل فتالات، علاوه بر داشتن انعطاف پذیری، مقاومت خوب در برابر خمش، حفظ خواص الکتریکی و تحمل بالایی در برابر فشار، گرما و سرما دارد.
در فرمولاسیون معمول کابلهای PVC، مقدار DOP بین 50-65 phr است. علاوه بر DOP، از رزین PVC، پایدارکنندههای حرارتی، روانکنندهها و مقدار محدودی کربنات کلسیم استفاده میشود. در کابلهای انعطافپذیر، مقدار DOP ممکن است تا حدود 70 phr نیز افزایش یابد.
دی اکتیل فتلات یکی از نرمکنندههای مرسوم در صنعت چرم مصنوعی است که باعث ایجاد نرمی، انعطاف، بهبود کیفیت چاپ و مقاومت در برابر خمش میشود. در فرمولاسیون پلاستیسول، مقدار DOP معمولاً بین 60-90 phr است. در کنار آن از PVC خمیری، پایدارکننده، ESBO، فیلر و افزودنیهای رئولوژی استفاده میشود.
در كفپوشهای منعطف نيز باعث افزایش انعطاف، مقاومت در برابر ضربه، بهبود کیفیت سطح و افزایش سرعت فرآیند کلندرینگ میشود. مقدار مصرف DOP در صنعت کفپوش، معمولاً 35-55 phr است.
روغن DOP به عنوان یک نرمکننده جهت بهبود خواص مکانیکی و افزایش انعطافپذیری لاستیکها در تولید قطعات لاستیکی به کار میرود.
استفاده از دی اکتیل فتالات در تولید رنگها و پوششها، منجر به بهبود ثبات رنگ و افزایش دوام پوششها میشود. همچنین، روغن DOP میتواند به کاهش خشک شدن رنگها و افزایش قابلیت کشش آنها کمک کند.
فیلمهای PVC نرم در بستهبندی صنعتی، پردههای نواری، جلد دفتر، سفره و بسیاری از کاربردهای عمومی استفاده میشوند. DOP باعث افزایش شفافیت، انعطاف، قابلیت دوخت حرارتی و کیفیت چاپ میشود. مقدار مصرف DOP در این صنعت معمولاً 30-50 phr است. در فیلمهای مورد استفاده برای بستهبندی مواد غذایی یا تجهیزات پزشکی، پلاستیسایزرهای جایگزین مانند DOTP یا DINCH ترجیح داده میشوند.
در صنعت خودرو، از DOP، در داشبوردها، روکشهای چرم مصنوعی و پوششهای زیرین خودرو که نیازمند تحمل ارتعاش و تغییرات دمایی هستند، استفاده میشود.
DOP به عنوان حلال و نرمکننده در لاکهای نیتروسلولزی و چسبهای رزینی جهت بهبود چسبندگی و انعطافبندی لایه خشک شده كاربرد دارد. همچنین از دی اکتیل فتالات در تولید انواع چسب های چوب، کاغذ دیواری، پارکت و چسب پلی یورتان استفاده میشود.
به دلیل دوام و مقاومت بالای DOP در برابر شرایط جوی، در تولید کفپوشهای PVC، غشاهای ضدآب و عایقهای حرارتی کاربرد دارد. همچنين در صنعت ساختمان در موادی مانند پوششهای انعطافپذیر و بعضی درزبندها استفاده میشود.
بازار جهانی دیاکتیل فتالات در سال 2026 تقریباً به 4.3 میلیارد دلار رسید و پیشبینی میشود تا سال 2033 با نرخ رشد سالانه (CAGR) 4.2 درصد رشد کند و به مقدار 6 میلیارد دلار برسد .

منطقه آسیا و اقیانوسیه بزرگترین و سریعترین رشد بازار DOP را با سهم تخمینی 42٪ از ارزش بازار جهانی در سال 2026 دارد. چین، کشور پیشرو در این منطقه است و پس از آن ژاپن، هند، کره جنوبی و بقیه کشورها قرار دارند .
بیشترین مصرف در صنایع ساخت و ساز، کفپوش، تولید سیم و کابل، تولید خودرو، چرم مصنوعی و سایر کاربردهای انعطافپذیر PVC است. همچنین دسترسی بالا به انیدرید فتالیک و 2-اتیل هگزانول، به ویژه در چین، از دلایل تولید بالای DOP در این منطقه است .
ایالات متحده بیشترین مصرف این منطقهای را به خود اختصاص داده است. بهبود ساخت و ساز، تولید مداوم خودرو و ارتقاء زیرساختها، تقاضا برای محصولات PVC و به دنبال آن مصرف DOP را تقویت میکند.
مکزیک نیز به عنوان یک قطب اصلی تولید خودرو در خدمت بازارهای صادراتی فعالیت میکند و کانادا در حال سرمایهگذاری در سیستمهای حمل و نقل، زیرساختهای سبز و پروژههای اتصال تجاری است که تقاضای صنعتی دی اکتیل فتلات را حفظ میکند.
محدودیتهای نظارتی و ایمنی در ایالات متحده، تقاضای DOP را از محصولات کودکان و سایر کاربردهای حساس مصرفی به سمت مصارف صنعتی هدایت میکند. تولیدکنندگانی از جمله ExxonMobil Chemical، Eastman Chemical و BASF بر خلوص بالا و گریدهای ویژه تأکید دارند .
با وجود نظارتهای سختگیرانه، پیشبینی میشود اروپا بخش قابل توجهی از سهم بازار DOP را در سال ۲۰۲۶ و پس از آن به خود اختصاص دهد. به ویژه آلمان که در صدر کشورهای این منطقه قرار دارد و پس از آن فرانسه، انگلستان و اسپانیا قرار دارند. بیشترین تقاضا در فعالیتهای ساختمانی و خودروسازی متمرکز است. بازارهای اروپای شرقی مانند لهستان، رومانی و جمهوری چک در حال توسعه ساختمانسازی و گسترش صنعتی هستند. برنامههای نوسازی و ارتقاء بهرهوری انرژی، استفاده از PVC در کفپوش، پروفیلهای پنجره و پانلهای سقفی در اولویت قرار میدهند که درنتیجه، تقاضای مداوم برای دی اکتیل فتالات را افزایش میدهد.
با این حال، آژانس مواد شیمیایی اروپا (ECHA) به طور مداوم در حال بررسی محدودیتهای فتالات است و باعث جایگزینی در بخشهای حساس میشود. جایگزینهایی مانند دیایزونونیل فتالات (DINP)، دیایزودسیل فتالات (DIDP)، ۱،۲ سیکلوهگزان دیکربوکسیلیک اسید دیایزونونیل استر (DINCH) و دیاکتیل ترفتالات (DOTP) در کالاهای PVC مصرفی در حال رواج هستند .
گزارشهای عمومی، مصرف DOP درخاورمیانه و آفریقا را در یک گروه قرار میدهند. در این مناطق، بیشترین تقاضا توسط توزیع برق، مخابرات، سیم ساختمانی، عایق کابل، کفپوش و غشاهای ساختمانی است. کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و آفریقای جنوبی معمولاً به عنوان بازارهای اصلی این منطقه در نظر گرفته میشوند. تولیدکنندگان چین و هند از منابع تامین مهم DOP در این مناطق هستند .
آمریکای جنوبی یک بازار منطقهای نوظهور در DOP است اما سهم جهانی دقیق آن در گزارشها تأیید نشده است. تقاضا در این منطقه با مصالح ساختمانی، فیلم PVC انعطافپذیر، کفش، چرم مصنوعی، قطعات خودرو، شیلنگ، کفپوش و کابلهای برق مرتبط است. همچنین، رشد منطقهای به نوسانات نرخ ارز، هزینههای خوراک وارداتی و هزینههای زیرساختی محلی وابسته است .
تخمین زده میشود که کفپوش و پوششهای دیواری تقریباً 35٪ از سهم بازار DOP را در سال 2026 تشکیل دهند. DOP انعطافپذیری، مقاومت در برابر سایش و ویژگیهای فرآیندی مورد نیاز در کفپوش و ورق PVC، فیلمهای تزئینی و پوششهای دیوار را فراهم میکند.
انتظار میرود کاربرد سیم و کابل تا سال 2033 سریعترین رشد را در بازار مصرف DOP داشته باشد. DOP در عایق و پوشش PVC انعطافپذیر استفاده میشود زیرا قابلیت خم شدن، فرآیندپذیری و عملکرد مکانیکی را بهبود میبخشد. افزایش تقاضا در این بخش، با نوسازی شبکه، ارتباطات از راه دور، اتصالات انرژی تجدیدپذیر، مراکز داده، سیمکشی ساختمانی و مهار سیمکشی خودرو مرتبط است.
این دسته شامل پلاستیزولهای مورد استفاده در پارچههای روکشدار، چرم مصنوعی، کاغذ دیواری، دستکش و محصولات قالبگیری شده است.
DOP برای ایجاد نرمی، انعطافپذیری و دوام در محصولات انعطافپذیر فیلم و ورق PVC، از جمله فیلمهای بستهبندی، پردههای حمام، بادیها، آسترها، ورقهای محافظ و فیلمهای کشاورزی منتخب استفاده میشود.
DOP میتواند به عنوان یک نرمکننده یا اصلاحکننده، انعطافپذیری در چسبها، درزگیرها، رنگها، پوششها، لاستیک مصنوعی و رزینها را بهبود دهد .
پیویسی انعطافپذیر به طور گسترده در کفپوش، کابل، دیوارپوش، غشا و سایر محصولات ساختمانی استفاده میشود. بنابراین پروژههای نوسازی مسکن و خدمات شهری، تقاضای دی اکتیل فتالات را افزایش میدهد.
گسترش شبکه، تأسیسات انرژی تجدیدپذیر، شبکههای مخابراتی، مراکز داده و برقرسانی، مصرف عایق و پوشش انعطافپذیر پیویسی را افزایش میدهد. در نتیجه، انتظار میرود سیم و کابل سریعترین رشد کاربرد DOP را داشته باشد.
وسایل نقلیه برای سیمکشی، عایقبندی، اجزای داخلی، درزگیرها و کنترل ارتعاش به سیستمهای پلیمری انعطافپذیر نیاز دارند. وسایل نقلیه الکتریکی دارای سیستمهای سیمکشی و مدیریت حرارتی پیچیدهای هستند که تقاضای نرمکننده را افزایش میدهد، اگرچه همه فرمولاسیونهای جدید از دی اکتیل فتالات استفاده نمیکنند.
دی اکتیل فتالات نرمکنندهای مؤثر، دارای سازگاری خوب با پیویسی، فرآیند قابل پیشبینی و هزینه فرمولاسیون نسبتاً پایین است. این خواص، تقاضا را در کاربردهای صنعتی، افزایش میدهد .
یکی از محدودیتهای قابل توجه که بر بازار دیاکتیل فتالات (DOP) تأثیر میگذارد، مقررات سختگیرانه زیستمحیطی و بهداشتی است که به طور فزایندهای در سطح جهان اعمال میشوند. به دلیل نگرانی در مورد اثرات بالقوه DOP بر سلامتی، به ویژه نقش آن به عنوان یک مختلکننده غدد درونریز که میتواند در عملکردهای هورمونی اختلال ایجاد کند، تحت بررسی دقیق قرار گرفته است. بنابراین، محدودیتهایی را در مورد استفاده از فتالاتها در محصولات مصرفی مختلف، به ویژه آنهایی که با غذا و اقلام کودکان در تماس هستند، اعمال کرده اند.
DOTP، DINP، DIDP، DINCH، استرهای سیترات، نرمکنندههای پلیمری و محصولات زیستی به طور فزایندهای در مواردی که مهاجرت کمتر، بهبود موارد بهداشتی و زیستمحیطی یا قوانین نظارتی مورد نیاز است، بهعنوان جایگزین، انتخاب میشوند.
تولید DOP عمدتاً به انیدرید فتالیک و 2-اتیل هگزانول بستگی دارد. تغییرات در هزینههای مواد اولیه، انرژی و لجستیک میتواند به سرعت حاشیه سود DOP را تغییر داده و مزیت قیمتی آن را نسبت به جایگزینها کاهش دهد .
زیرساختهای الکتریکی و مخابراتی یکی از مشخصترین فرصتهای رشد بازار دی اکتیل فتالات را فراهم میکنند. تأمینکنندگانی که خواص الکتریکی ثابت، رطوبت کم، اسیدیته کنترلشده، رنگ قابل اعتماد و عرضه پایدار را ارائه میدهند، میتوانند در فرمولاسیون کابل به طور مؤثرتری از DOP استفاده کنند.
بهبود خالصسازی، کنترل کیفیت دقیقتر و مشخصات خاص کاربرد ممکن است فرصتهای محدودی در بازارهای فنی، الکتریکی و صنعتی برای DOP فراهم کند.
ترکیب DOP با روغنهای اپوکسید شده، نرمکنندههای پلیمری، تثبیتکنندهها یا افزودنیهای با مهاجرت کمتر میتواند پایداری حرارتی، دوام و عملکرد پردازش را بهبود بخشد و در عین حال مقدار DOP مورد نیاز در یک فرمولاسیون را کاهش دهد .
DOP ممکن است در یک کشور یا کاربرد صنعتی قابل قبول باقی بماند، اما در کشور دیگر محدود باشد و منوط به مجوز باشد. بنابراین تولیدکنندگان باید چندین سیستم انطباق با مواد شیمیایی را بررسی و مدیریت کنند.
با افزایش ظرفیت نرمکنندههای جایگزین و کاهش قیمتها، ممکن است تقاضای DOP حتی در کاربردهایی که از نظر قانونی ممنوع نیستند، نیز کاهش یابد .
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.