معرفی شیمیایی و خواص عمومی سیکلوهگزانون
سیکلوهگزانون با جرم مولکولی 98.15 g/mol و فرمول شیمیایی C6H10O، یک حلال کتونی آلی با ساختار حلقوی (حلقه شش‌کربنه با یک گروه کربونیل) و گروه عاملی کتون است. این حلال به‌صورت مایع بی‌رنگ تا زرد کم‌رنگ، شفاف و با بویی شبیه استون است. سیکلوهگزانون حلالیت پایینی در آب دارد، اما با اغلب حلال‌های آلی (الکل‌ها، استرها، هیدروکربن‌های آروماتیک) مانند اتانول، اتر و بنزن کاملاً امتزاج پذیر است. وجود گروه کربونیل با واکنش‌پذیری متوسط در ساختار سیکلوهگزانون، آن را برای واکنش‌های افزایشی و تراکمی هسته‌دوستی مناسب می‌کند (مانند واکنش با آمین‌ها، هیدرازین‌ها، هیدروکسیدها). این حلال در شرایط نگهداری استاندارد پایدار می‌ماند، اما در معرض هوا و نور می‌تواند به آرامی اکسید شود و رنگ مایل به زرد بگیرد [1] [2].
روش تولید سیکلوهگزانون
به طور کلی، سیکلوهگزانون به دو روش تولید می‌شود:
در این روش، اکسیداسیون سیکلوهگزان در حضور کاتالیزورهای کبالت در دمای حدود 140 تا 180 درجه سانتی‌گراد و فشار 0.8 تا 2 مگاپاسکال انجام می‌شود. این فرآیند منجر به تولید مخلوطی از سیکلوهگزانول و سیکلوهگزانون می‌شود که در ادامه، محصولات از طریق تقطیر جدا می‌شوند.
در این روش، هیدروژناسیون فنول در حضور کاتالیزورهایی مانند پلاتین یا پالادیوم، تحت فشار اتمسفریک و در دمای 140 تا 170 درجه سانتی‌گراد انجام می‌شود. این روش راندمان بالای 90 درصد دارد و محصولات جانبی کمتری تولید می‌شود [3].
ویژگی‌های فنی سیکلوهگزانون
سیکلوهگزانون یک مایع با ویسکوزیته پایین، شفاف و دارای محدوده دمای جوش 155 تا 156 درجه سانتی‌گراد است. مقدار رنگ‌پذیری (chromaticity) این حلال طبق معیار Pt-Co، عدد 10 است که نشان از شفافیت بسیار خوب و رنگ پایین آن است که در نتیجه آن را برای فرمولاسیون پوشش‌های شفاف و کاربردهایی که نیاز به وضوح بالا دارند، مناسب می‌کند. با توجه به نقطه جوش بالای این حلال، معمولاً برای رسیدن به سرعت تبخیر و ویسکوزیته مناسب، با حلال‌های با نقطه جوش پایین و یا حلال با نقطه جوش متوسط مخلوط می‌شود. همچنین به‌عنوان حلال برای رزین‌های صنعتی مانند نیتروسلولزها و پلی‌وینیل‌کلراید (PVC) استفاده شده و به دلیل قطبیت متوسط و قابلیت حل‌کنندگی بالا، به‌عنوان عامل امتزاج‌دهنده در فرمولاسیون لاک‌ها و جوهرها نیز استفاده می‌شود [1] [2].
کاربردهای سیکلوهگزانون
صنعت پلاستیک
بخش عمده‌‌ای از سیکلوهگزانون، برای تولید آدیپیک اسید (در اثر اکسیداسیون) و یا کاپرولاکتام استفاده می‌شود که به ترتیب مونومرهایی کلیدی برای تولید نایلون ۶۶ و نایلون ۶ هستند. این پلیمرها جزء مواد پلاستیکی مهندسی و پرکاربرد و هستند.
صنعت رنگ و پوشش
توانایی سیکلوهگزانون در حل کردن نیتروسلولز، PVC و متاکریلات‌ها، سبب استفاده از آن را به‌عنوان یک حلال عالی برای پوشش‌ها و چسب‌های صنعتی در کاربردهایی از جمله صنایع خودرو و الکترونیک شده است. همچنین از سیکلوهگزانون به‌عنوان عامل چربی‌زدا برای جلا دادن فلز، رنگ آمیزی چوب و نقاشی استفاده می‌شود.
صنعت آرایشی-بهداشتی
به دلیل سمیت کم سیکلوهگزانون در سطوح باقیمانده، از گرید خلوص بالای آن در سنتز واسطه‌ها و تثبیت‌کننده‌های عطر در صنعت لوازم آرایشی و بهداشتی استفاده می‌شود.
